Wybieraj, porównuj i zamawiaj online w najlepszych cateringach dietetycznych w Polsce

Biegunka – wskazówki co jeść i jak zapobiec odwodnieniu?

Biegunka to stan zaburzenia trawienia, który co jakiś czas znacząco wpływa na funkcjonowanie i samopoczucie człowieka. Biegunka to oddawanie stolca o płynnej konsystencji częściej niż 3 razy dziennie. Z jej powodu może wystąpić groźne odwodnienie oraz utrata elektrolitów. Na skutek odwodnienia, bólu brzucha, a czasem gorączki może dojść do wyczerpania organizmu. Porady jak wzmocnić się dietą w biegunce przydadzą się każdemu i z tego powodu, przygotowaliśmy kompendium wiedzy na temat biegunki i jej rodzajów. Stworzyliśmy najbardziej przydatne zalecenia dietetyczne, które można zastosować w przypadku wystąpienia biegunki. W poniższym artykule znajdziecie nie tylko wskazówki co jeść i czego unikać w biegunce, ale również jakie płyny przyjmować i w jakiej ilości. Czy przed biegunką można się uchronić? Na to pytanie również znaleźliśmy odpowiedź. Poznajcie także sposoby jak pogodzić dietę podczas biegunki z współistniejącą insulinopornością.

Czego dowiecie się z poniższego artykułu?

Jaka jest definicja biegunki ?

Biegunka, inaczej nazywana rozwolnieniem to zaburzenie w trawieniu jedzenia, objawiające się częstym oddawaniem kału, który może mieć zmienioną konsystencję i zwiększoną objętość. U dorosłych, biegunką nazywamy zazwyczaj oddawanie stolca o zmienionej konsystencji: płynnej lub papkowatej częściej niż 3 razy na dobę. Razem z biegunką mogą wystąpić dodatkowe objawy, takie jak: gorączka, mdłości, wymioty, ogólne osłabienie. Na szczęście, biegunka w większości przypadków ustępuje samoistnie. Należy jednak pamiętać, że powikłania biegunki mogą być poważne i prowadzić nawet do śmierci (głównie w przypadku dzieci).

Rodzaje biegunki

Ze względu na długość trwania biegunki możemy ją podzielić na:

  • ostrą – poniżej 7 dni
  • utrzymującą się – do 14 dni
  • przewlekłą – powyżej 4 tygodni

Przyczyny biegunki ostrej

  • zakażenie wirusowe
  • bakteryjne zakażenie układu pokarmowego (np. bakteria E. coli)
  • alergie pokarmowe i nietolerancje
  • biegunka poantybiotykowa
  • leki (np. stosowane w niedoczynności tarczycy, przeciwzapalne)
  • zatrucie pokarmowe, np. poprzez spożycie nieświeżego jedzenia
  • nieprawidłowa higiena (nie mycie rąk, spożycie brudnych warzyw lub owoców, wypicie wody o nieznanym pochodzeniu i wątpliwej czystości)
https://dietly.pl/blog/czy-koronawirus-rozprzestrzenia-sie-przez-jedzenie

Przyczyny biegunki przewlekłej

Przyczyn tego rodzaju biegunki wymagają dokładnej diagnostyki i zastosowania specjalistycznego leczenia.

  • występująca jako powikłanie celiakii (po spożyciu glutenu) oraz w alergiach i nietolerancjach pokarmowych
  • stany zapalne jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna oraz Wrzodziejące Zapalenie Jelita Grubego)
  • obecność w układzie pokarmowych tasiemca oraz zakażenie lambliami i czerwonką
  • zapalenie trzustki

Warto również wspomnieć o biegunce podróżnych, która skutecznie może wpłynąć na plan wycieczki, na kilka dni uniemożliwiając wyjście z pokoju hotelowego. Biegunka podróżnych dotyka najczęściej osoby udające się do krajów o niższym standardzie higienicznym. Wyobraźmy sobie przyjazd do ciepłego kraju, od razu chcielibyśmy spróbować dojrzałych w pełnym słońcu owoców czy warzyw, zapominając często o ich umyciu lub do ich umycia wykorzystaliśmy wodę z kranu, która również może zawierać wirusy powodujące biegunkę. Winowajcą biegunki podróżnych są najczęściej bakterie, np. Escherichia Coli. Problem biegunki podróżnych dotyka co roku około 30-70% turystów. W akapicie o profilaktyce biegunek, przygotowaliśmy najważniejsze wskazówki dotyczące tego, jak uchronić się przed biegunką.

Photo by HOTCHICKSING on Unsplash

Co jeść i pić w przypadku wystąpienia biegunki?

Produkty, które spożywamy podczas leczenia biegunki oraz płyny, które pijemy mają kluczowe znaczenie dla samopoczucia, przebiegu choroby i szybkości powrotu do zdrowia. Dlatego tak ważne jest, aby wiedzieć co jeść podczas biegunki.

Photo by Steve Johnson on Unsplash

Ogólne zalecenia postępowania dietetycznego w biegunce przewlekłej

  • Płyny to podstawa. Jest to najważniejsze zalecenie w przypadku wystąpienia biegunki, ponieważ w jej trakcie tracimy bardzo dużo wody (z powodu płynnych stolców). Dlatego wypijajcie minimum 2 litry płynów dziennie – głównie wodę, słabą gorzką herbatę. Dzięki temu zmniejszycie ryzyko odwodnienia. 
  • Dodatkowo, po każdym wypróżnieniu wypijcie dodatkowe 250 ml wody, aby uzupełnić utracone płyny.
  • Należy wyeliminować produkty bogate w błonnik pokarmowy: grube kasze, makarony pełnoziarniste, płatki owsiane górskie, razowe i pełnoziarniste pieczywo, owoce i warzywa ze skórką i pestkami, nasiona roślin strączkowych, orzechy. 
  • Dodatkowo, aby nie obciążać przewodu pokarmowego, należy wyeliminować produkty dostarczające dużej ilości tłuszczu: tłuste wędliny, kabanosy, kiełbasy, tłuste mięso, śmietanę, majonez, masło w dużej ilości, smalec, słoninę, tłuste sosy
  • Kolejne produkty, które mogą zaostrzać biegunkę to ostre przyprawy, mleko, miód, cukier, produkty wędzone
  • Najlepszą obróbką kulinarną będzie gotowanie na parze, pieczenie w folii lub rękawie i gotowanie w wodzie
  • Należy zrezygnować ze smażenia, obsmażania i grillowania potraw.
  • Słodycze mogą zaostrzać objawy: ciastka, cukierki, batoniki, ciasta, pączki, które ze względu na dużą ilość cukru mogą zaostrzać objawy
  • Podstawą diety powinny być produkty, które zawierają mało błonnika: biały ryż, makarony pszenne, jasne pieczywo pszenne lub pszenno-żytnie, chrupkie, wafle ryżowe, sucharki, drobne kasze (manna, kuskus, krakowska), płatki owsiane błyskawiczne, kukurydziane
  • Przykładowe potrawy, które można spożywać to: kleiki ryżowe, domowe kisiele z dodatkiem mąki ziemniaczanej bez cukru, kasza manna z rozgniecionym bananem, sucharki delikatnie posmarowane masłem, ryż lub drobna kasza z dodatkiem gotowanych warzyw: marchewki, selera, pietruszki. Powyższe potrawy mają działanie zapierające.
https://dietly.pl/blog/jak-dbac-o-nawodnienie-organizmu/

Poniżej przedstawiamy tabelkę produktów zalecanych i niezalecanych w biegunce przewlekłej.

Biegunka przewlekła. Produkty zalecane i niezalecane – tabela.

  Produkty zalecane Produkty niezalecane
Mleko i przetwory mleczne Jeśli laktoza (cukier mleczny) jest dobrze tolerowana:
sery o obniżonej zawartości tłuszczu, półtłuste lub chude: twarogowy, homogenizowany, kefir, maślanka, zsiadłe mleko, jogurt
Tłuste przetwory mleczne: tłusty twaróg, śmietana 18%, 30%, mleko powyżej 2%, sery topione, śmietankowe, pleśniowe
Produkty zbożowe Pieczywo pszenne lub pszenno-żytnie, chrupkie, grzanki, pieczywo tostowe, makarony pszenne oraz drobne kasze: manna, kuskus, kukurydziana, jaglana, jęczmienna perłowa, bulgur, ryż biały, płatki owsiane błyskawiczne, ryżowe, jaglane, kukurydziane Pieczywo pełnoziarniste, razowe, grube kasze: gryczana, pęczak, pełnoziarniste makarony. ryż dziki, brązowy. płatki owsiane górskie, gryczane, dosładzane płatki śniadaniowe
Warzywa  Marchew, pomidory*, bakłażan, cukinia, seler, pietruszka, ziemniaki, sałata, dynia
*obrane i pozbawione pestek.
W małych ilościach, w końcowej fazie występowania dolegliwości: szpinak, ogórek kiszony, brokuły, kalafior, fasolka szparagowa, seler naciowy
Smażone ziemniaki w postaci frytek, talarków, łódek, placków ziemniaczanych.
Warzywa wzdymające: brukselka, kapusty, rośliny strączkowe (groch, fasola, soczewica, ciecierzyca)
Warzywa w occie i pikantnych marynatach:
pieczarki i grzyby, ogórki, papryka, rzodkiewka
Owoce Jabłka, brzoskwinie, arbuz, banany, morele, mango, melon (obrane ze skórki)
Owoce z drobnymi pestkami/jagodowe: truskawki, maliny, jagody, porzeczki, kiwi, borówki i poziomki (w postaci przetartej)
Owoce cytrusowe: mandarynki i pomarańcze (najlepiej spożyć sam miąższ)
Gruszki, śliwki, winogrona, czereśnie i grejpfruty  owoce suszone i kandyzowane
Jaja Gotowane na miękko lub na twardo, jajecznica bez tłuszczu, omlet Jajecznica smażona na boczku lub smalcu/dużej ilości masła, jajka gotowane posmarowane majonezem
Produkty mięsne Chude mięso: indyk, kurczak, królik, cielęcina, chuda wołowina, np. polędwica, wędliny drobiowe (z kurczaka lub indyka) Tłuste mięso: wieprzowina, np. karkówka, kaczka, tłuste części wołowiny, golonki, kiełbasy, salceson, kabanosy, podroby, konserwy, pasztety
Ryby Chude: mintaj, dorsz, sandacz
W małych ilościach, w końcowej fazie występowania dolegliwości: łosoś, pstrąg, halibut, tuńczyk  
Ryby wędzone, w zalewach octowych, w śmietanie, oleju, panierowane
Tłuszcze Olej roślinny: lniany, rzepakowy, oliwa z oliwek, śmietany o zmniejszonej ilości tłuszczu, 12%, masło, margaryny kubkowe (miękkie) Smalec, słonina, tłusta śmietana, margaryny twarde
Przyprawy Delikatne przyprawy i zioła, wszystkie oprócz wymienionych w produktach niezalecanych Chili, ostra papryka, pieprz, gotowe mieszanki przypraw, gotowe sosy majonezowe, ketchup, kostka rosołowa
Napoje Jako podstawa – niegazowana woda
kawa zbożowa, czarna gorzka herbata, domowe kompoty bez cukru, rozcieńczone wodą soki owocowe i warzywne
Wszystkie napoje gazowane: woda gazowana, słodkie napoje gazowane, napoje z dodatkiem cukru, mocna kawa, alkohol
https://blog.dietly.pl/nietolerancja-laktozy-objawy-diagnostyka-dieta/

Schemat postępowania w przypadku biegunki ostrej jest trochę inny. W przypadku wystąpienia tego rodzaju biegunki, najważniejsze jest, żeby nie doprowadzić do odwodnienia organizmu.

Schemat nawadniania przy ostrej biegunce – tabela

Zmiany w masie ciała Płyny
Spadek masy ciała <5% 50 ml płynu na każdy kilogram masy ciała w przeciągu 3-4 godzin.   
+ po każdym wypróżnieniu 5-10 ml/kg m.c. Przykład: Osoba ważąca 70 kg powinna wypić 3500 ml płynów + ok. 400-500 ml płynów po każdym wypróżnieniu. 
Spadek masy ciała o 5-10% 50-100 ml płynu na każdy kilogram masy ciała w przeciągu 3-4 godzin.  
+ po każdym wypróżnieniu 5-10 ml/kg m.c
W przypadku wystąpienia wymiotów 2-5 ml płynów/kg m.c. po każdym epizodzie wymiotów

Co to są doustne płyny nawadniające? Przepis na domowy izotonik

W niektórych przypadkach lekarz może zalecić zastosowanie doustnych płynów nawadniających, tzw. ORS, zawierających elektrolity (głównie sód i potas), których znaczne ilości tracimy podczas biegunki. Nie należy stosować ich samodzielnie, tylko w porozumieniu z lekarzem. Taki płyn możemy również przygotować samodzielnie w domu. 

Photo by Mariah Hewines on Unsplash

Przepis na domowy izotonik.

  • 2 litry wody
  • ½ łyżeczki soli
  • sok z dwóch cytryn
  • 6 łyżek miodu

Wszystkie składniki dokładnie należy wymieszać i popijać drobnymi łykami.

Po zakończeniu intensywnego nawadniania, należy stopniowo wprowadzać pokarmy stałe, według tabelki Biegunka przewlekła. Produkty zalecane i niezalecane. Udowodniono, że wprowadzanie posiłków, ok. 4-5 razy na dobę, poprawia funkcjonowanie i regenerację jelit.

Po biegunce, organizm potrzebuje regeneracji i lepszego odżywienia. Zbilansowaną dietę pudełkową można zamówić na Dietly.pl

Domowe sposoby na biegunkę

Kisiel z siemienia lnianego 

Siemię lniane posiada szereg właściwości, w tym jest bardzo pomocne przy łagodzeniu dolegliwości ze strony układu pokarmowego, dzięki obecności substancji śluzowych i oleistych wyściela błonę śluzową przewodu pokarmowego. 

Jak przygotować kisiel z siemienia lnianego? Należy 2 łyżki siemienia zalać 2 szklankami wody i gotować, aż zacznie się tworzyć kisiel. Bardzo ważne jest, żeby kisiel odcedzić od ziarenek siemienia i wypić sam kisiel. W celu poprawy jego smaku można dodać łyżeczkę domowego soku, np. z jagód. 

https://dietly.pl/blog/nasiona-i-pestki-w-diecie

Czarne jagody na biegunkę

Jagody mają właściwości zapierające i właśnie dlatego świetnie się sprawdzą przy biegunce. Jagody należy poddusić w rondelku, a następnie przetrzeć przez sitko, aby pozbyć się drobnych pestek. Spożywać 2 razy dziennie.

Jakie probiotyki stosować w biegunce?

Podczas biegunki dochodzi do zaburzenia równowagi bakterii występujących w jelitach, tzw. dysbiozy jelitowej, która często też występuje po antybiotykoterapii. Nasza mikrobiota jelitowa (mikroflora bakteryjna) bierze udział m.in. w procesach odpornościowych organizmu, tworzeniu witamin (np. K i witamin z grupy B) oraz wpływa na wchłanianie elektrolitów 

Ważne jest, żeby zadbać o to, aby nasze jelita zasiedlały dobroczynne dla organizmu bakterie. Jak to zrobić? Z pomocą przychodzą probiotyki, czyli żywe kultury bakterii i drożdży tzw. “dobre bakterie”, które odbudowują florę bakteryjną jelit. Wybór odpowiedniego probiotyku do walki z biegunką i wspierania organizmu po jej wyleczeniu zależy od przyczyny jej wystąpienia i objawów. Najlepiej przebadane zostały szczepy kwasu mlekowego, np. Lactobacillus acidophilus, Bifidobacterium lactis, Lactobacillus reuteri, Bifidobacterium bifidum oraz drożdże: Saccharomyces boulardii. 

Zachęcamy do przeczytania naszego artykułu o mikroflorze jelitowej. Flora bakteryjna – jaki wpływ ma na nią dieta, pora roku i miejsce zamieszkania?

Rodzaj biegunki a probiotyki – tabela.

Rodzaj biegunki Zalecane szczepy probiotyczne
Biegunka z powodu rotawirusa Saccharomyces boulardi, Lactobacillus rhamnosus GG. Bifidobacterium lactis
Ostra biegunka zakaźna i biegunka podróżnych Saccharomyces boulardii
Biegunka poantybiotykowa Lactobacillus rhamnosus GG, Lactobacillus boulardi, Saccharomyces boulardi, Bifidobacterium Lactis, Lactobacillus sporogenes
Biegunka u dzieci Enterococcus faecium LAB SF68, Saccharomyces cerevisiae boulardii, Lactobacillus rhamnosus GG
Photo by Adam Nieścioruk on Unsplash

Jak stosować probiotyki w biegunce?

W zależności od długości występowania i przyczyny biegunki, probiotyki należy stosować już jako profilaktykę, aby uniknąć jej wystąpienia, w trakcie oraz po ustąpieniu objawów. Wtedy mamy pewność, że dany preparat da odpowiednie efekty w postaci wspierania leczenia biegunki i odbudowanie prawidłowej mikrobioty jelitowej.

Jaką dietę stosować w biegunce jeśli mamy insulinooporność ?

W przypadku insulinooporności zaleca się spożywanie produktów bogatych w błonnik pokarmowy: warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe: grube kasze, razowe makarony, pieczywo razowe. Niestety, nie każdy dobrze toleruje dużą ilość błonnika w diecie, co może powodować występowanie bólu brzucha, wzdęć, a także biegunki. Dodatkowo, leki najczęściej stosowane w insulinooporności, tj. preparaty z metforminą, u niektórych mogą powodować dolegliwości ze strony układu pokarmowego: biegunka, mdłości, wymioty, ból brzucha. Na szczęście, u większości osób te dolegliwości mijają. W okresie występowania biegunki, należy zadbać, aby nie obciążać jelit, ale również nie powodować nadmiernych wyrzutów insuliny. Dla osób zmagających się problemem biegunki w insulinooporności przygotowaliśmy przydatne zalecenia: 

  • Zamiast dojrzałych owoców należy wybierać te mniej dojrzałe i spożywać je bez skórki. Owoce zalecane to np. jabłka odmiany szara reneta, przetarte owoce jagodowe: maliny, truskawki, jagody, porzeczka, a w rzadziej zielone banany, mango, brzoskwinie i nektarynki
  • Warzywa należy obierać ze skórki i spożywać w postaci gotowanej w wodzie lub na parze. Dobrym pomysłem będzie przygotowanie sałatki jarzynowej z dodatkiem jogurtu naturalnego (zwykłego lub bez laktozy) i spożywanie jej w małej objętości i podzielonej na kilka porcji w ciągu dnia.
  • Ryż biały można spróbować zastąpić ryżem basmati, który ma trochę niższy indeks glikemiczny. 
  • Unikanie gotowców – sucharków, pieczywa chrupkiego czy biszkoptów. Lepszym pomysłem będzie ugotowanie owsianki z płatków błyskawicznych lub jaglanych z dodatkiem przetartych owoców leśnych lub truskawek i dodanie do środka łyżeczki masła orzechowego, aby obniżyć indeks glikemiczny całego posiłku.
  • Starajcie się wybierać produkty nieprzetworzone: kasze: bulgur, komosę ryżową, ryż, warzywa i owoce (które później ugotujesz), chudy lub półtłusty nabiał, chude mięso i ryby – to powinna być podstawa diety.
  • Do posiłków należy dodawać małą ilość tłuszczu, np. łyżeczkę oliwy/oleju lnianego lub rzepakowego (najlepiej na zimno, po ugotowaniu potrawy), a także białko: jajka, chude mięso, ryby, ser twarogowy, kefir lub jogurt. Wtedy indeks glikemiczny całego posiłku nie będzie wysoki.
  • Dobrym pomysłem jest włączenie do diety pieczywo mieszane i graham, które może być dobrze tolerować. 
  • Unikajcie bardzo tłustych produktów jak sery pleśniowe, topione, śmietany, tłuste mięso wieprzowe i wołowe, ponieważ te produkty mogą zaostrzać objawy ze względu na to, że tłuszcz opóźnia opróżnianie żołądka i posiłek wolno się trawi.
  • Należy obserwować reakcje organizmu na produkty i nie eliminować całych grup produktów “na zapas”, ponieważ może to doprowadzić do groźnych dla zdrowia niedoborów pokarmowych. 
  • W dietoterapii insulinooporności zaleca się często stosowanie mniejszej ilości posiłków 3-4, ale w przypadku wystąpienia biegunki, należy rozważyć włączenie dodatkowych posiłków, tak aby porcje potraw nie były za duże. 
  • Dbajcie o płyny, minimum 2 litry na dzień. Powinna to być głównie woda mineralna, ale możesz uzupełniać płyny również czarną herbatą. Unikajcie natomiast soków owocowych, które mogą powodować większe wyrzuty insuliny. 
https://dietly.pl/blog/insulinoopornosc-objawy-i-diagnoza

Jak uchronić się przed biegunką? Profilaktyka. 

W celu uniknięcia wszystkich nieprzyjemnych objawów związanych z biegunką, warto zapoznać się ze sposobami na to, żeby nie doszło do jej wystąpienia.

Profilaktyka biegunki – zalecenia

  • należy zachować wysoką higienę osobistą – często myjcie ręce: po skorzystaniu z toalety, po powrocie do domu, przed posiłkiem. 
  • myjcie dokładnie wszystkie owoce i warzywa – zwłaszcza podczas podróży do egzotycznych krajów o obniżonym standardzie higieny
  • pokarm należy dokładnie przeżuwać
  • dbajcie o to, żeby spożywane produkty były świeże, nieprzeterminowane 
  • posiłki spożywajcie bez pośpiechu i bez stresu
  • jeśli macie skłonność do występowania biegunek, zastanówcie się nad przyjmowaniem probiotyków, w porozumieniu z lekarzem i dietetykiem
https://dietly.pl/

Piśmiennictwo:

  1. Wasielica-Berger J. Ostra biegunka. Gastroenterologia Kliniczna 2018, tom 10, nr 1: 14–22
  2. Szymanek-Pasternak A. Biegunka podróżnych – profilaktyka i leczenie według aktualnych rekomendacji. ZAKAŻENIA XXI WIEKU 2020;3(1)
  3. Mach T. Biegunka podróżnych. W: Szczeklik A. (red.). Choroby wewnętrzne. Stan wiedzy na rok 2010. Medycyna Praktyczna, Kraków 2010: 903–904.
  4. LR Schiller. Przewlekła biegunka. Gastroeneterologia Kliniczna – Postępny i Standardy 2013, tom 5, nr 2-3
  5. de Vrese M., Offick B. Probiotics and Prebiotics: Effects on Diarrhea. Bioactive Foods in Promoting Health. 2010, Pages 205-227
  6. Guandalini, Stefano MD. Probiotics for Prevention and Treatment of Diarrhea. Journal of Clinical Gastroenterology. 2011 Volume 45, p. S149-S153
  7. Hodges K., Ravinder G. Infectious diarrhea. Cellular and molecular mechanisms. Gut Microbes. Volume 1, 2010

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *